Κατασκευή αντικουνουπικών κεριών: Τι πρέπει να ξέρεις πριν τα φτιάξεις

 Ξέρω ότι σε πολλούς δεν αρέσει και μόλις διαβάσεις παρακάτω μπορεί να σκεφτείς "μπλιάχ", αλλά εγώ θα το πω. 

Το άρωμα της σιτρονέλλας μου αρέσει πολύ. 

Μου θυμίζει καλοκαίρι και κουβαλάει μια νοσταλγία για τα πρώτα χρόνια της σχέσης μας με τον άντρα μου, τα πρώτα καλοκαίρια που ήμασταν μαζί. 

Τότε που ξεκίνησα δειλά δειλά να φτιάχνω κεριά και γυρνάγαμε όλη την Αθήνα για υλικά και πάντα καταλήγαμε στο Μοσχάτο, όποιος ξέρει ξέρει. 

Και το βράδυ στο μπαλκόνι μας ανάβαμε τα κεριά με άρωμα σιτρονέλλα γιατί τότε δεν ξέραμε ότι υπάρχουν κι άλλα αντικουνουπικά αρώματα.

Και τα κουνούπια δεν πολυέφευγαν αλλά δε μας ένοιαζε.

Γιατί όμως αφού η σιτρενέλλα δε διώχνει τα κουνούπια, υπάρχει ακόμα κάθε καλοκαίρι; 

Τη βλέπεις στα σούπερ μάρκετ και σε πιάνει το άρωμα από μακριά, εκεί που ψωνίζεις φακές. 

Εκεί που σκέφτεσαι αν θα πάρεις τη φθηνή φακή του σούπερ μάρκετ ή την 3α(γιατί κακά τα ψέματα φακές θα φας ούτως ή άλλως όχι χαβιάρι), τσουπ μια μυρωδιά σιτρονέλλας και ψάθας σου τρυπάει τα ρουθούνια!

Τότε καταλαβαίνεις ότι ήρθε το καλοκαίρι και παίρνεις τη φθηνή φακή,γιατί πρέπει να πάρεις και αντικουνουπικά που δεν το είχες προβλέψει από πριν.

Σκέφτεσαι αν θα πάρεις ταμπλέτες και υγρά ή αν θα κινηθείς σε πιο απλές λύσεις. Καταλήγεις να παίρνεις κεριά και στικς να μην καις και ρεύμα, αλλά τελικά στην επόμενη βόλτα στο σούπερ μάρκετ η ταμπλέτα μποιάζει μονόδρομος.

Γιατί; Τι παίζει με τη σιτρονέλλα και τα αντικουνουπικά κεριά;

Κάτσε να βάλω τα γυαλιά μου και να πάρω πιο σοβαρό ύφος για να τα πάρουμε από την αρχή.

Η αλήθεια είναι ότι η σιτρονέλα έχει μια ιστορία πίσω της. Από το 1948 είναι επίσημα καταχωρισμένη στις ΗΠΑ ως φυσικό εντομοαπωθητικό, αλλά στην πραγματικότητα δεν έχει τη δράση που νομίζουμε.

Και ειδικά αν θέλεις να φτιάξεις τα δικά σου χειροποίητα αντικουνουπικά κεριά,υπάρχουν μερικά πράγματα που αξίζει να ξέρεις πριν ξεκινήσεις.

 Όχι για να σου χαλάσω τη διάθεση, αλλά για να διαλέξεις τα υλικά κατασκευής γνωρίζοντας όλα τα δεδομένα.

Πώς μας βρίσκουν τα κουνούπια

Πριν μιλήσουμε για αρώματα, πρέπει να καταλάβουμε τι ψάχνουν τα κουνούπια. 

Τα κουνούπια λοιπόν δεν μας βλέπουν, μας "μυρίζουν" , και το κύριο σήμα που ακολουθούν είναι το διοξείδιο του άνθρακα που εκπνέουμε.

 Δεύτερο σε σημασία είναι η θερμότητα του σώματος μας και τρίτο οι οσμές του δέρματος μας.

Αυτό σημαίνει κάτι που σπάνια σκεφτόμαστε: ένα άρωμα δεν "διώχνει" τα κουνούπια με τον τρόπο που διώχνουμε εμείς μια ενοχλητική μύγα.

(Αν κι εσένα η γιαγιά σου σε έβαζε να παίρνεις μια πετσέτα και να την κουνάς πέρα δώθε για να διώξεις τις μύγες, γράψε μου το στα σχόλια) 

Το αντικουνουπικό άρωμα κάνει κάτι πιο σύνθετο: μπερδεύει ή μπλοκάρει τους υποδοχείς που χρησιμοποιεί το κουνούπι για να μας εντοπίσει. 

Κι αυτό δεν το κάνουν όλα τα αρώματα

Μερικά, μάλιστα, κάνουν το αντίθετο, τα λουλουδάτα αρώματα ας πούμε τείνουν να προσελκύουν παρά να απωθούν τα έντομα.

Τι κάνει πραγματικά ένα αντικουνουπικό κερί και τι όχι

Εδώ θα σου πω κάτι που δε θα διαβάσεις σε πολλά άρθρα: ένα κερί, όσο δυνατό άρωμα και να έχει, προστατεύει μια πολύ μικρή ακτίνα γύρω του, περίπου 1 με 2 μέτρα. 

Δεν "καθαρίζει" μια αυλή ή ένα μπαλκόνι μεγέθους σαλονιού.

 Καθαρίζει τον χώρο ίσα ίσα γύρω από το τραπέζι όπου κάθεσαι.

Αυτό σημαίνει ότι το αντικουνουπικό κερί σου είναι ένας μικρός βοηθός σε μια στρατηγική απώθησης των κουνουπιών, όχι η απόλυτη λύση του προβλήματος.

Σε εξωτερικό χώρο, ειδικά αν φυσάει, η δράση του μειώνεται κατά πολύ.

Υπάρχει και κάτι πιο ενδιαφέρον: μελέτες έδειξαν ότι ακόμα και ένα απλό κερί, χωρίς κανένα άρωμα, μειώνει κάπως τα τσιμπήματα , πιθανότατα γιατί η φλόγα και η θερμότητά της λειτουργούν σαν "ψεύτικος στόχος" που μπερδεύει λίγο το κουνούπι. 

Άρα και η φλόγα από μόνη της παίζει κάποιο ρόλο, ανεξάρτητα από το άρωμα.

Πριν πάμε παρακάτω έχεις διαβάσει το δωρεάν ebook μου για την κατασκευή κεριών;

Essential oils vs fragrance oils: η διάκριση που πρέπει να μάθεις

Και εδώ φτάνουμε στο πιο σημαντικό σημείο του όλου θέματος με τα αντικουνουπικά αρώματα, αυτό που λίγοι το λένε καθαρά γιατί "είναι πολλά τα λεφτά, Άρη"!

Όλη η επιστημονική έρευνα για την αντικουνουπική δράση των αρωμάτων έχει γίνει με αιθέρια έλαια:  φυσικά εκχυλίσματα φυτών, με συγκεκριμένες χημικές ενώσεις (citronella, geraniol, linalool, και άλλες) σε συγκεκριμένες συγκεντρώσεις. 

Αυτές οι ενώσεις είναι που "μπερδεύουν" το κουνούπι.

Τα κεριά όμως, όπως ξέρεις πολύ καλά αν έχεις παρακολουθήσει έστω και ένα από τα σεμινάριά μου, δεν φτιάχνονται με αιθέρια έλαια. 

Φτιάχνονται με αρωματικά έλαια (fragrance oils), και υπάρχουν πολύ καλοί λόγοι για αυτό:πολλά αιθέρια έλαια 

• έχουν χαμηλό σημείο ανάφλεξης
• δεν διαμοιράζουν καθόλου καλά το άρωμα 
• είναι ακατάλληλα για παιδιά και κατοικίδια
• το κόστος τους είναι ασύμφορο για την ποσότητα που θα χρειαζόταν για την κηροπλαστική
• όταν υπεθερμανθούν (δηλαδή όταν ανάβουμε το κερί) χάνουν τις ευεργετικές τους ιδιότητες

και υπάρχουν τουλάχιστον δέκα συνολικά λόγοι για τους οποίους δεν τα χρησιμοποιούμε στην κηροπλαστική.

Δεν είναι θέμα επιλογής δηλαδή το αν θα βάλουμε αιθέρια έλαια ή αρωματικά έλαια στο κερί, είναι κυρίως και πρωτίστως θέμα ασφάλειας.

Αυτό δημιουργεί ένα κενό: τα αρωματικά έλαια μιμούνται τη μυρωδιά ενός αιθέριου ελαίου, αλλά δεν  περιέχουν τις ίδιες δραστικές ενώσεις, στις ίδιες συγκεντρώσεις, που μελετήθηκαν στα εργαστήρια.

Με απλά λόγια: όταν διαβάζεις ότι "η λεβάντα διώχνει τα κουνούπια", αυτό αναφέρεται στο αιθέριο έλαιο λεβάντας. Το κερί με άρωμα λεβάντας που αγοράζεις ή φτιάχνεις δεν είναι το ίδιο πράγμα.

Αυτό δεν σημαίνει ότι το κερί με άρωμα λεβάντας είναι άχρηστο. 

Σημαίνει όμως ότι δεν μπορούμε να του αποδώσουμε με σιγουριά την ίδια αποτελεσματικότητα που έχει μετρηθεί για το αιθέριο έλαιο σε εργαστηριακές συνθήκες.

Ποια αρώματα έχουν τεκμηριωμένη δράση

Άρα τι κάνουμε τώρα; Πετάμε όλα τα αντικουνουπικά κεριά στα σκουπίδια;

Ούτε καν! 

Με βάση αυτή τη γνώση μπορούμε να κάνουμε μια βάσιμη εικασία:η μυρωδιά των αρωματικών ελαίων πιθανότατα μπερδεύει τα κουνούπια με παρόμοιο τρόπο που το κάνει η μυρωδιά των αιθέριων ελαίων με αποτέλεσμα να δυσκολεύονται να μας εντοπίσουν.

Αν σκεφτούμε ότι και η φλόγα και η θερμότητα του κεριού από μόνες τους έχει αποδειχθεί ότι μειώνουν τα τσιμπήματα, η εικασία μας αποκτά επιπλέον βαρύτητα κατά τη γνώμη μου.

Πάμε λοιπόν να δούμε τα αιθέρια έλαια που έχουν δείξει αντικουνουπική δράση σε επιστημονικές μελέτες από το πιο αδύναμο στο πιο ισχυρό.

Σιτρονέλα : η πιο γνωστή και η πιο αδύναμη επιλογή,ναι μεν είναι καταχωρισμένη ως φυσικό απωθητικό από το 1948, αλλά υπάρχει και μια πιο πρόσφατη μελέτη του 1996, δημοσιευμένη στο Journal of Medical Entomology, που δεν βρήκε καμία επίδραση της σιτρονέλας στα τσιμπήματα κουνουπιών, ούτε καν περιορισμένη.

Άρα είχα δίκιο πριν που σου έλεγα ότι δεν πολυέφευγαν τα κουνούπια με τα κεριά σιτρονέλας και δεν το λέω μόνο εγώ, το λέει η επιστήμη!

Εγώ πάντως, ακόμα φτιάχνω κεριά μ'αυτό το άρωμα, γιατί όπως σου είπα και πριν μου φέρνει όμορφες αναμνήσεις!

Λεμονόχορτο συγγενές της σιτρονέλας, με τεκμηριωμένη δράση κατά των προνυμφών του κουνουπιού. Για ενήλικα κουνούπια που τσιμπάνε δεν υπάρχει έγκυρη μελέτη που να επιβεβαιώνει ότι τα απωθεί.

Καταλήγουμε λοιπόν ότι ούτε η σιτρονέλα ούτε οι...συγγενείς της διώχνουν τα κουνούπια.

Ωστόσο για να είμαστε δίκαιοι, το αιθέριο έλαιο λεμονόχορτου έχει τεκμηριωμένη απωθητική δράση κατά άλλων εντόμων, όπως οι μύγες σταύλου, που ενισχύει τη γενική εικόνα ενός αρώματος με ευρύτερη εντομοαπωθητική χρησιμότητα, πέρα από τα κουνούπια.

Δυόσμος (spearmint) δύο ξεχωριστές μελέτες, στο Journal of Medical Entomology και στο Nature Scientific Reports, επιβεβαιώνουν ισχυρή αρχική απωθητική δράση που ξεθωριάζει γρήγορα, μέσα σε περίπου 30 λεπτά.

Μέντα (peppermint) οι ίδιες δύο μελέτες δείχνουν πιο διαρκή δράση από τον δυόσμο, με σημαντική μείωση της έλξης των κουνουπιών για περίπου 60 λεπτά.

Λεβάντα: μελέτη στο Journal of Insect Science βρήκε μερική απωθητική δράση κατά κουνουπιών, με διάρκεια μόνο 30 με 60 λεπτά και σε σχετικά υψηλή συγκέντρωση. 

Δεν κατάφερα να επιβεβαιώσω τους αριθμούς που κυκλοφορούν για αυτήν (80% αποτελεσματικότητα, 8 ώρες διάρκειας) στη βιβλιογραφία που μελέτησα (γιατί όπως καταλαβαίνεις ψάχνω έγκυρες μελέτες, δεν γράφω εύκολα άρθρα για τα κλικς), οπότε προτιμώ να μην τους αναπαράγω.

Επίσης μη νομίζεις ότι το φυτό της λεβάντας διώχνει τα κουνούπια, μπορώ να σου εγγυηθώ ότι κάνει το τελείως αντίθετο: τα μαζεύει! 

Λεφούσι ήταν τα κουνούπια μέσα στα κλαδιά της λεβάντας που είχαμε φυτέψει στο εξοχικό μου στην Κρήτη! 

Την είχαμε φυτέψει γι'αυτό τον σκοπό αλλά τελικά την ξεριζώσαμε πέρσι γιατί έκανε πιο έντονο το πρόβλημα.

Καμφορά :μελέτη του 2026 στο Nature Communications εντόπισε συγκεκριμένο υποδοχέα στο κουνούπι (OR49) που ενεργοποιείται από τη βορνεόλη, ουσία που βρίσκεται στην καμφορά, και πυροδοτεί νευρικό μηχανισμό αποφυγής της ανθρώπινης μυρωδιάς. 

Fun fact: Υλικά με βάση την καμφορά και τη βορνεόλη ταξίδευαν από το Μπορνέο προς την Κίνα και διακινούνταν στον Δρόμο του Μεταξιού για αιώνες. Φημίζονταν για το άρωμά τους, τη φαρμακευτική τους αξία, και την ικανότητά τους να διώχνουν έντομα. Τώρα ξέρουμε και επιστημονικά γιατί λειτουργούσαν.

Ευκάλυπτος: το αιθέριο έλαιο ευκαλύπτου (Eucalyptus globulus) έδειξε σε μελέτη απωθητική δράση για μιάμιση ώρα, διάρκεια αντίστοιχη ή και καλύτερη από αρκετά άλλα αρώματα της λίστας, όπως ο δυόσμος και η λεβάντα. Μια πολύ καλή επιλογή αν ο ευκάλυπτος δε σου θυμίζει vicks και κρυολόγημα!

Κανέλα : ίσως η πιο αναπάντεχη της λίστας. Μελέτες την έδειξαν εξίσου ή και περισσότερο αποτελεσματική από κάποια κλασικά αντικουνουπικά αρώματα, αλλά δεν τη συναντάς συχνά σε αντικουνουπικά κεριά γιατί μυρίζει… Χριστούγεννα, όχι καλοκαίρι. Η δράση της διαρκεί από 90 έως 120 λεπτά

Γαρίφαλο (clove oil): μαζί με την κανέλα ξεχώρισε σε μελέτη ως το πιο αποτελεσματικό από είκοσι αιθέρια έλαια που εξετάστηκαν, με την πιο μεγάλη διάρκεια προστασίας από όλα.

Βασιλικός : μελέτες με αιθέριο έλαιο βασιλικού έδειξαν πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα, με μία να καταγράφει πλήρη προστασία έως και δύο ώρες και ελάχιστα τσιμπήματα έως τις τρεις ώρες, και άλλη να δείχνει πάνω από τέσσερις ώρες προστασία σε υψηλότερη συγκέντρωση. 

Σημαντική διευκρίνιση: οι μελέτες αφορούν το αιθέριο έλαιο σε συγκεκριμένη συγκέντρωση, όχι το φυτό σε γλάστρα, που δεν έδειξε αντίστοιχα αποτελέσματα.

Εναλλακτική λύση

Αν διαβάζοντας ως εδώ σκέφτεσαι "μου αρέσουν τα κεριά, αλλά θέλω και κάτι πιο σίγουρο", υπάρχει λύση .

Αντί να βάλεις wax melts στον αρωματιστή σου, βάλε νερό στο "πιατάκι" και 5-10 σταγόνες  αιθέριο έλαιο από την παραπάνω λίστα.

Το νερό λειτουργεί σαν ασπίδα για το σημείο ανάφλεξης: απορροφά τη θερμότητα της φλόγας και απελευθερώνει σταδιακά το άρωμα μαζί με τον ατμό, χωρίς να καεί το έλαιο. 

Με αυτό τον τρόπο έχουμε πραγματικά αιθέριο έλαιο, στη μορφή που μελετήθηκε άρα έχουμε και αυξημένη προστασία από τα τσιμπήματα των κουνουπιών.

3 Πράγματα που πρέπει να προσέξεις

•  Ποτέ μην αφήνεις τον αρωματιστή χωρίς επιτήρηση
•  Έλεγχε τακτικά ότι υπάρχει αρκετό νερό στο δοχείο , αν εξατμιστεί όλο το νερό τότε το αιθέριο έλαιο μπορεί να υπερθερμανθεί (έχει χαμηλό σημείο ανάφλεξης) και είναι επικίνδυνο να πάρει φωτιά
• Επίσης, κάθε αιθέριο έλαιο έχει τους δικούς του περιορισμούς χρήσης, ειδικά αν έχεις μικρά παιδιά ή κατοικίδια στο σπίτι , διάβασε τις οδηγίες προσεχτικά πριν το χρησιμοποιήσεις

Βεβαιώσου επίσης ότι έχεις καθαρίσει πολύ καλά τον αρωματιστή από υπολείμματα κεριού από τα wax melts ή ακόμα καλύτερα χρησιμοποίησε ξεχωριστό καυστήρα γι'αυτή τη χρήση. 

Πριν πάμε παρακάτω έχεις διαβάσει το δωρεάν ebook μου για την κατασκευή κεριών;

Συχνές ερωτήσεις για τα αντικουνουπικά κεριά και αρώματα

Τα αντικουνουπικά κεριά διώχνουν πραγματικά τα κουνούπια;

Μερικώς και σε μικρή ακτίνα, περίπου ενός με δύο μέτρων. Δεν τα εξαφανίζουν από έναν μεγάλο χώρο, τα διώχνουν γύρω από το σημείο που τα ανάβεις.

Είναι το ίδιο το αιθέριο έλαιο σιτρονέλας με το αρωματικό έλαιο σιτρονέλας για κεριά;

Όχι, είναι δύο τελείως διαφερετικά προϊόντα. Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι ακόμα και το αιθέριο έλαιο σιτρονέλας δεν αποδείχτηκε σε μελέτη να έχει μετρήσιμη επίδραση στα τσιμπήματα κουνουπιών.Υπάρχουν άλλα αρώματα όπως ο βασιλικός και ο ευκάλυπτος που είναι πολύ πιο αποτελεσματικά.

Ποιο αιθέριο έλαιο θεωρείται το πιο αποτελεσματικό κατά των κουνουπιών;

Σύμφωνα με συγκριτικές μελέτες, η κανέλα και το γαρίφαλο φαίνεται να προσφέρουν τη μεγαλύτερη διάρκεια προστασίας ανάμεσα στα αιθέρια έλαια που έχουν δοκιμαστεί. Επειδή αυτά είναι πιο χειμωνιάτικα αρώματα, ο βασιλικός και η λεβάντα είναι πιο ρεαλιστικές επιλογές για καλοκαίρι.

Μπορώ να βάλω αιθέριο έλαιο στο κερί μου αντί για αρωματικό;

Όχι. Τα αιθέρια έλαια δεν είναι κατάλληλα για κατασκευή κεριών, έχουν χαμηλό σημείο ανάφλεξης και δεν προορίζονται για χρήση με κερί για λόγους ασφαλείας. Η εναλλακτική είναι ο αρωματιστής με νερό και αιθέριο έλαιο.

Λειτουργεί η λεβάντα κατά των κουνουπιών;

Έχει κάποια τεκμηριωμένη δράση, αλλά πιο σύντομη και πιο αδύναμη απ' όσο διαφημίζεται συνήθως,παρέχει περίπου 30 με 60 λεπτά προστασίας αντί για τις 8 ώρες που θα διαβάσεις σε πολλά άρθρα.

Πιστεύω λοιπόν ότι σε βοήθησα να ξεκαθαρίσεις λίγο το τοπίο. 

Τη σιτρονέλα δεν τη λες και αποτελεσματική λύση, ούτε χρειάζεται να πανικοβληθείς και να γεμίσεις το καλάθι του σούπερ μάρκετ με ταμπλέτες, υγρά και σπρέι σαν να ετοιμάζεσαι για πόλεμο. 

Ένα κερί με άρωμα από την παραπάνω λίστα ή ένας καυστήρας με νερό και αιθέριο έλαιο για τα βράδια που τα κουνούπια είναι περισσότερα, είναι αρκετά για ένα ήσυχο βράδυ στο μπαλκόνι.

Εσένα σου αρέσει η μυρωδιά της σιτρονέλας ή είσαι από αυτούς που τη σιχαίνονται και με θεωρείς τρελή που μου θυμίζει καλοκαίρι;

 Πες μου στα σχόλια.

Πηγές 

(κάνε αντιγραφή και επικόλληση στο browser σου για να ανοίξεις κάθε παραπομπή)

 https://academic.oup.com/jme/article/57/2/477/5580737?

https://npic.orst.edu/factsheets/citronellagen.html

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39227462/

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3718533/

https://academic.oup.com/jme/article/57/2/477/5580737

https://www.nature.com/articles/s41598-023-28820-9

https://www.researchgate.net/publication/340224256

https://www.oatext.com/evaluation-of-repellent-activities-of-the-essential-oil-of-ocimum-basilicum-against-anopheles-mosquito-and-formulation-of-mosquito-repellent-cream.php

https://www.clinician.com/articles/83135-oil-of-lemon-eucalyptus-as-an-insect-repellent

https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28013374/

https://theleafjournal.com/does-lavender-repel-mosquitoes-scientific-review/